DOĞAL GAZ İLETİMİNDE KESİNTİ /KISINTI UYGULAMALARI, KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

BOTAŞ Doğal Gaz İşletmeleri Bölge Müdürlüğü – Mehmet ÖZDAĞLAR

BOTAŞ Doğal Gaz İşletmeleri Bölge Müdürlüğü – Mehmet ÖZDAĞLAR

ÖZET

Doğal gaz arz kaynaklarında beklenmedik azalma olduğunda ve/veya doğal gaz talebinde tahmin edilemez artışlar meydana geldiğinde doğal gaz iletim operatörü tarafından uygulanan kesintiler esnasında karşılaşılan sorunların başında kesinti talimatına uyulmaması ve kesinti uygulanan son kullanıcıların zararlarının telafisindeki zorluklar gelmektedir. Bu çalışmada sektörler arası telafi mekanizmaları yerine sektör içi telafi mekanizmalarının gerekliliğine vurgu yapılmış, sektör içi telafi mekanizmaları kurgulanmasına en uygun sektörün elektrik sektörü olduğuna işaret edilerek bu sektörde telafi mekanizmalarının oluşturulması ve kesinti uygulamaları dolayısıyla gündeme gelen sorunların çözüme kavuşturulması amacıyla öneriler hazırlanmıştır.    

1. GİRİŞ

Doğal gaz iletim operatörlerinin yüklendiği sorumlulukların başında iletim şebekesinin fiziksel dengesinin sağlanması gelmektedir. Bir başka deyişle şebekenin işletilebilmesi için şebekede bulundurulması gereken stok gazının belli bir aralıkta tutulmasını sağlamak doğal gaz iletim operatörlerinin başlıca görevleri arasında yer almaktadır.

Stok miktarının belli bir seviyenin altına inmesi: ya arz miktarlarının azalmasından yada talebin öngörülerin üzerinde artış göstermesinden kaynaklanmaktadır. Böyle durumlarda doğal gaz iletim operatörü gaz akışında sıkıntı olmayan giriş noktalarının arz imkanlarını artırarak şebekeye “dengeleme gazı” adı altında ilave gaz alıp stok seviyesini normal seviyelere çekmek için elinden gelen gayreti gösterir.

Stok seviyesini azaltıcı yönde durumun devamlılık arz etmesi sonucu stoğun belli bir seviyeye inmesi ve kalan arz kaynaklarından getirilen dengeleme gazının bu azalmayı önleyecek miktarda olmaması durumunda, doğal gaz iletim operatörü günlük arz-talep dengesinin sağlanabilmesi için doğal gaz tüketimlerinde kesinti/kısıntı uygulamasına geçer.

2. KESİNTİ UYGULAMASINDAKİ BAŞLICA SORUNLAR 

Kesinti/kısıntı uygulamalarındaki başlıca sorunlar aşağıda detaylandırılmaktadır:

  • kesintinin uygulanacağı sıralamanın belirlenmesindeki zorluklar,
  • kesintinin kime uygulanacağının doğal gaz iletim operatörünün inisiyatifinde olması,
  • verilen kesinti talimatına uyulmaması,
  • kesinti uygulanmayan DGS’lerin kesinti döneminde yük artırımı:
  • arbitraj, ve
  • kesinti uygulananların zararlarının telafisindeki zorluklardır.

2.1. Kesinti Sıralamasının Belirlenmesi:

Uygulanması gereken kesintinin miktarı, sıkıntılı arz imkanlarındaki azalış ile paralellik göstermektedir. Dolayısıyla bazı son kullanıcılara kesinti uygulanması arz-talep dengesinin sağlanmasına yeterli olmaktadır. Bu durumda kesinti uygulanan son kullanıcılar, aynı sektörde ve aynı konuma sahip diğer son kullanıcılara kesinti uygulanmamasına itiraz etmektedirler.

2.2. Doğal Gaz İletim Operatörünün İnisiyatifi:

Hangi son kullanıcının kesintiye uğrayacağının belirlenmesi, doğal gaz iletim operatörü tarafından yapılmaktadır. Dolayısıyla doğal gaz iletim operatörü bu konuda yüksek miktarda sorumluluk yüklenmektedir.

2.3. Kesinti Talimatına Uyulmama:

Yeterli yaptırımın olmaması durumunda, doğal gaz iletim operatörü tarafından verilen kesinti talimatına son kullanıcıların uyması sağlanamamaktadır.

2.4. Kesinti Uygulanmayan DGS’lerin Kesinti Döneminde Yük Artırımı:

Bazı doğal gaz santrallerine (DGS’lere) kesinti talimatı verilince, kesinti talimatı verilmeyen DGS’ler elektrik üretimlerini artırarak günlük doğal gaz arz-talep dengesinin sağlanamamasına sebebiyet vermektedirler.

2.5. Arbitraj:

Aynı sektörde ve aynı konumda bulunan son kullanıcılar arasında kesinti uygulananlar zarar ederken, kesinti uygulanmayanlar yüksek karlar elde edebilmektedirler. Bu durum haksız rekabete yol açmaktadır. Özellikle elektrik sektöründe arbitrajın etkisi çok fazla olmaktadır. Çünkü elektrik sektöründe fiyatın oluşumunu piyasa mekanizmaları belirlemektedir. Kesinti dönemlerinde elektrik talebi aynı kalırken elektrik arzı azaldığı için, elektrik toptan satıcıları kesinti uygulanmayan DGS’lerin ürettiği elektriği daha pahalı bir fiyattan elektrik tüketicilerine satabilmekte ve kesinti uygulamalarını kendileri için bir avantaja dönüştürebilmektedirler.

2.6. Kesintiden Kaynaklı Zararların Telafisi:

Kesinti döneminde kesinti uygulanan son kullanıcılar zarara uğramaktadırlar. Böyle durumlarda kesinti uygulanmayan son kullanıcıların, kesinti uygulanan son kullanıcıların zararlarını telafi etmesi söz konusu olabilmektedir. Ancak bir son kullanıcının farklı sektördeki başka bir son kullanıcıyı telafi etmesine müsaade edilmemesine dikkat edilmesi gerekmektedir. Çünkü sektörler arasında farklılıklar bulunmaktadır. Aşağıdaki hususlarda sektörler arasında farklılıklar bulunmaktadır:

  • son kullanıcıları takip kolaylığı,
  • son kullanıcıların monitör edilebilmesi,
  • son kullanıcıların ölçümlerinin ne kadar anlık yapılabildiği,
  • teknik olarak kesinti uygulanabilme kolaylığı,
  • doğal gazın sürekli olarak teminine duyulan gereksinim,
  • kesinti talimatına verilen tepki.

Örneğin, elektrik sektöründe ölçümlemeler anlık yapılabilmekte, DGS’ler monitör edilebilmekte, DGS’lerin devreye girişi veya devreden çıkışı elektrik iletim operatörü tarafından merkezi olarak daha rahat kontrol edilebilmektedir. Sanayi ve konut sektöründe bu seviyede bir altyapı mevcut bulunmamaktadır. Ayrıca kesintisiz doğal gaz teminine duyulan ihtiyaç her sektörde aynı değildir. Kesintisiz doğal gaz teminine duyulan ihtiyaç en fazla konut sektöründe görülmektedir. Ayrıca doğal gaz abonelerinin alternatif yakıt temin etme imkanları da bulunmamaktadır. Sanayi ve elektrik sektöründe alternatif yakıt temin edilebilmektedir. Alternatif yakıt temin edilemese bile kesintiden dolayı uğranılan zararların kesinti geçtikten sonra telafisi sanayi ve elektrik sektörlerinde mümkündür. Bu sebepten dolayı konut sektöründe doğal gaz abonelerine kesinti talimatı verilmesi mümkün değildir. Talimat verilse bile bu talimata uyum gösterilmesini beklemek gerçekçi değildir. Dolayısıyla sektörler arası telafi mekanizmasına müsaade edilirse, kesinti uygulanan son kullanıcıların zararlarının telafisinin yükü doğal gaz abonelerinin üzerine kalacaktır. Bu sebeplerle telafi mekanizması, aynı sektördeki son kullanıcıların birbirilerini telafi etmesini sağlayacak şekilde kurgulanmalıdır.

Sektör içi telafi mekanizmasının en uygulanabilir olduğu sektör elektrik sektörüdür. Bunun başlıca sebebi, elektrik sektöründe altyapının elverişli oluşudur. Elektrik sektöründe anlık ölçüm yapılabilmekte, DGS’ler monitör edilebilmekte, DGS’lerin devreye alınışı ve devreden çıkarılışı merkezi olarak kontrol edilebilmektedir.

Elektrik sektörünün sektör içi telafi mekanizmasına uygun oluşunun bir diğer sebebi; elektrik sektöründe bu telafi mekanizmasının yürütümünü yapabilecek bir organizasyon bulunmaktadır. Elektrik sektöründeki iletim altyapısının işletmesinden sorumlu olması sebebiyle elektrik iletim operatörünün elektrik sektörü içi telafi mekanizmasının yürütümünü gerçekleştirmesi mümkündür.

Elektrik piyasasında toptan satıcılar DGS’lerin ürettiği elektriği, elektrik tüketicilerine satmaktadırlar. Toptan satıcılar belli bir kar marjı ile elektriği DGS’lerden alıp kendi kar marjlarını ekleyerek elektrik tüketicilerine satmaktadırlar. DGS’ler totan satıcılara kıyasla daha maliyet bazlı çalışmaktadırlar. DGS’lerin kar marjları fazla bir değişkenlik arz etmemekte ve toptan satıcılara kıyasla daha düşük seviyede seyretmektedir. Buna karşılık toptan satıcıların kar marjları, piyasadaki arz ve talebin durumuna göre değişkenlik arz edebilmekte olup bazı dönemlerde çok yüksek seviyelere çıkabilmektedir. Dolayısıyla DGS’lerin kar marjları daha tahmin edilebilirdir. Ayrıca toptan satıcıların kesinti dönemindeki kayıplarını telafi etme süresi DGS’lere kıyasla daha kısadır. Ayrıca toptan satıcılar arası rekabet DGS’ler arası rekabete göre daha fazladır. Diğer toptan satıcılarla rekabet etmek için kendilerine yüklenecek yaptırımları üstlenmeyi göze alabilirler. Bu sebeplerden dolayı elektrik sektöründe sektör içi telafi mekanizması kurgulanacaksa, toptan satıcıların birbirini telafi etmesi yerine DGS’lerin birbirini telafi etmesi tercih edilmelidir.

DGS’lere fiziki olarak kısıntı uygulamak mümkün değildir. Dağıtım Şirketlerinin alt akışında yer alan DGS’lere ise doğal gaz iletim operatörü tarafından kesinti uygulanması mümkün değildir. Bu sebeple kesinti yapılması istenen DGS’lerin fiziki olarak gaz arzlarının kesilmesi yerine konacak yaptırımlarla ve tanımlanacak sektör içi telafi mekanizmaları ile gaz kesintisi talimatına uyarak gaz çekişlerinde azaltma yapmalarını temin etmek mümkündür. Elektrik sektöründe sektör içi telafi mekanizması oluşturulması için kurgulanan öneriler aşağıda detaylandırılmaktadır.

3. ELEKTRİK SEKTÖRÜNDE SEKTÖR İÇİ TELAFİ MEKANİZMASI İÇİN ÖNERİLER

Aşağıdaki önerilerde kesinti talimatına uyulmaması durumunda yaptırım olarak bir bedel tanımlanması önerilmektedir. Bu bedelin tahsilatı konusunda elektrik iletim operatörünün yetkili olacağı ve sadece DGS’lerin birbirini telafi edeceği öngörülmektedir.

Aşağıdaki önerilerde kesinti durumunda telafi edilecek DGS’lerin zararının doğal gaz iletim hizmet bedeline eşdeğer düzeyde olduğu varsayılmıştır. Burada DGS’nin uğrayacağı zarar, “kesinti sebebiyle mahrum kalacağı kar” olarak varsayılmıştır. Doğal gaz fiyatı 0,8 tl/m3 olarak varsayılmış ve doğal gaz fiyatı içerisindeki DGS’lerin kar marjı yaklaşık yüzde 2,5 olarak varsayılmıştır.

3.1. Öneri 1 – DGS Talebi Üzerinden Telafi:

Bu öneride kesinti talimatı verilen DGS’lerin zararı, tüm DGS’lere dağıtılmaktadır.

Talimat verilen DGS’nin alacağı=[(DGS’nin talebi – üretimi) veya talimat miktarından düşük olanı] * iletim hizmet bedeli   …..………………………………………………………………………………………………..(1)

Herhangi bir DGS’nin ödeyeceği=talimat verilen tüm DGS’lerin alacaklarının toplamı * DGS’nin üretimi / toplam üretim   ……………………………………………………………………………………………………(2)

Not: DGS talimata daha fazla uydukça alacağı miktar artmakta, ödeyeceği miktar azalmaktadır. Dolayısıyla talimata uyulması teşvik edilmektedir. Ayrıca talimat verilen DGS’nin uğrayacağı zarar da telafi edilmektedir. Dolayısıyla yukarıda “talimat verilen DGS’nin alacağı” formülü ile hesaplanan tutarın, DGS’nin kesinti ile mahrum kaldığı karına eşit olması amaçlanmıştır.

3.2. Öneri 2 – DGS Üretimi Üzerinden Telafi:

Öneri1’de talimat verilen DGS’nin talebi ve üretimi arasındaki fark kadar bir bedel alması önerilmektedir. Ancak bu DGS’nin talebini manipüle etmesine, kesinti yapılacağını tahmin ettiği dönemlerde üreteceğinden yüksek talep bildirmesine sebep olabilecektir. Talimat verilen DGS’nin hem alacağı olması, hem de ödeme yapması söz konusudur. Normal durumda alacağı ödeyeceğinden fazladır. Manipülasyonla talebini yüksek bildirmişse, ödeyeceği artmaktadır. Ancak alacağı daha fazla artmaktadır. Dolayısıyla talebi yüksek bildirmesine karşı yeterli caydırıcılık bulunmamaktadır. Bu sebeple aşağıda detaylanan Öneri 2 daha etkili olacaktır:

Talimat verilen DGS’nin alacağı=[(DGS’nin talimat verildiği günden önceki üretimi – talimat verildiği günkü üretimi) veya talimat miktarından düşük olanı] * iletim hizmet bedeli   …………………………………………(3)

Herhangi bir DGS’nin ödeyeceği=talimat verilen tüm DGS’lerin alacaklarının toplamı * DGS’nin üretimi / toplam üretim   ……………………………………………………………………………………………………(4)

Not 1: DGS’nin talimat verildiği günkü üretimi, bir önceki günkü üretiminden fazla ise alacağı sıfır olmalıdır.

Not 2: Talimat alan DGS’nin talimata uymadığı durumda yaptırım uygulanıp, uyduğu durumda hiçbir şey almaması uygun değildir. Talimata uymuş ise de zararının telafisi gerekmektedir. Öneri 2 bu koşulu sağlamaktadır. Hem de Öneri 1’in sebebiyet verdiği talebin şişirilmesi sorununa imkan vermemektedir.

3.3. Öneri 3 – DGS Talebi Üzerinden Telafi:

Öneri 1’de kesintinin miktarı toplam elektrik talebinin tamamına doğru yakınsadıkça, henüz kesintiye uğramamış DGS’ler çok yüksek miktarda bedel ödemek zorunda kalmaktadırlar. Hem bu sıkıntıyı aşmak, hem de talebin şişirilmesi sorununu çözmek için Öneri 1’in revize edilmiş hali olan Öneri 3 aşağıdaki şekilde detaylandırılmıştır:

Talimat verilen DGS’nin kesinti miktarı=(DGS’nin talebi – DGS’nin üretimi) veya “talimat miktarı”ndan düşük olanı   …………………………………………………………………………………………………………….(5)

Toplam kesinti=talimat verilen DGS’lerin kesinti miktarları toplamı   …………………………………………(6)

Talimat verilenler haricindeki DGS’lerin ödeyeceği=DGS’nin üretimi * toplam kesinti / toplam talep * iletim hizmet bedeli   ……………………………………………………………………………………………………(7)

Talimat verilen DGS’nin ödeyeceği= (DGS’nin üretimi + K) * toplam kesinti / toplam talep * iletim hizmet bedeli   ……………………………………………………………………………………………………………(8)

(DGS’nin talebi – DGS’nin talimattan önceki günkü üretimi) >0 ise, K=(DGS’nin talebi – DGS’nin talimattan önceki günkü üretimi)   …………………………………………………………………………………………..(9)

(DGS’nin talebi – DGS’nin talimattan önceki günkü üretimi) <0 ise, K=0   ………………………………..…(10)

Talimat verilen DGS’nin alacağı=tüm DGS’lerin ödeyeceklerinin toplamı * talimat verilen DGS’nin kesinti miktarı / toplam kesinti   ………………………………………………………………………………………..(11)

3.3.1. Öneri 1 İle Öneri 3’ün Karşılaştırması:

  1. Öneri 1’de tüm DGS’lerin ödeyeceği, toplam üretim’e bölünmektedir. Toplam üretim sıfıra doğru giderse ödenecek meblağ çok artmaktadır. Öneri 3’de bu sorun aşılmaktadır. Çünkü tüm DGS’lerin ödeyeceği, toplam talebe bölünmektedir.
  2.  Kesinti döneminde DGS’ler için üretimin düşük olması önemlidir. Bu dönemde DGS’nin talep/üretim oranının yüksek olması gerekmektedir. Bu oran iki şekilde yükseltilebilir: ya üretim düşürülerek, ya da talep olduğundan yüksek gösterilerek. Gaz yetersizliği olan günde üretimi düşürmeleri, tüm DGS’ler için istenen bir durumdur. Talebin şişmesi ise istenen bir durum değildir. Öneri 3’de talimat verilmeyen DGS’lerin taleplerini şişirmeleri için bir neden olmayacaktır. Çünkü taleplerini şişirmekten dolayı herhangi bir alacakları olmadığı gibi daha fazla talimat verilmesine sebep olacakları için ödeyecekleri miktarda artış olacaktır. Bu sebeple taleplerini şişirmeyi tercih etmeyeceklerdir. Öneri 3’de talimat verilen DGS’lerin de taleplerini şişirmesini engelleyici mekanizma mevcuttur. Öneri 3’de talimat verilen DGS’nin talebini şişirmesi durumunda alacağı artmaktadır. Ancak K faktöründen dolayı aynı oranda ödeyeceği de artacaktır. Dolayısıyla talimat verilen DGS’lerin de taleplerini şişirmesi engellenebilecektir.
  3.  Öneri 1’de önce alacağı olan DGS’lerin tahmini karı hesaplanmakta, bu miktar tüm DGS’lere pay edilmektedir. Bu hesaplama yönteminde, kesinti miktarı toplam talebe yaklaştıkça ödeyenlerin altından kalkamayacağı bir mali yükün oluşması söz konusu olduğu için, Öneri 3’de önce tüm DGS’lerin ödeyeceği miktar hesaplanmakta, bu miktar alacağı olan DGS’lere dağıtılmaktadır. Ve toplam üretim sıfıra doğru yaklaştıkça, toplam alacak Öneri 1’de olduğu gibi kontrolsüz bir şekilde artmamakta, giderek sıfıra yakınsamaktadır.
  4.  Öneri 1’de talimattan dolayı zarar gören DGS, tüm kar kaybını karşılayabilmektedir. Öneri 3’de talimattan dolayı zarar gören DGS, tüm kar kaybını karşılayamamaktadır. Ancak bu durum büyük bir önem arz etmemektedir. Çünkü zarar görenin tüm kar kaybının karşılanması amaçlansaydı, son kalan DGS’nin, kesinti yapılan diğer tüm DGS’lerin kar kayıplarını karşılaması söz konusu olurdu ki bu pratik olarak mümkün bir durum değildir.
  5.  Öneri 3 kesintiye hangi DGS’den başlanacağının belirlenebilmesini de sağlamaktadır. Öncelikli olarak K katsayısı pozitif olan DGS’lere kesinti uygulanabilir.

3.4. Öneri 4 – DGS Üretimi Üzerinden Telafi:

Öneri 1’deki “talebin şişirilmesi” sorunu Öneri 2’de giderilmektedir. Ancak Öneri 2’de kesintinin miktarı, talimattan önceki elektrik üretiminin tamamına doğru yakınsadıkça, henüz kesintiye uğramamış DGS’ler çok yüksek miktarda bedel ödemek zorunda kalmaktadırlar. Bu sıkıntıyı aşmak için Öneri 2’nin revize edilmiş hali olan Öneri 4 aşağıdaki şekilde detaylandırılmıştır:

Talimat verilen DGS’nin kesinti miktarı=(DGS’nin talimat verildiği günden önceki üretimi – talimat verildiği günkü üretimi) veya “talimat miktarı”ndan düşük olanı   ………………………………………………………(12)

Toplam kesinti=talimat verilen DGS’lerin kesinti miktarları toplamı   ………………………………………..(13)

Tüm DGS’lerin ödeyeceği=DGS’nin üretimi * toplam kesinti / ilk talimattan önceki günkü toplam üretim * iletim hizmet bedeli   ……………………………………………………………………………………………(14)

Talimat verilen DGS’nin alacağı=tüm DGS’lerin ödeyeceklerinin toplamı * talimat verilen DGS’nin kesinti miktarı / toplam kesinti   …………………………………………………………………………………..……(15)

3.4.1. Öneri 2 İle Öneri 4’ün Karşılaştırması: 

  1. Öneri 2’de tüm DGS’nin ödeyeceği, toplam üretime bölünmektedir. Toplam üretim sıfıra doğru gittikçe ödenecek meblağ kontrolsüz olarak yükselmektedir. Öneri 4’de bu sorun bulunmamaktadır. Çünkü tüm DGS’lerin ödeyeceği, ilk talimattan önceki günkü toplam üretime bölünmektedir.
  2.  Öneri 2’de önce alacağı olan DGS’lerin tahmini karı hesaplanmakta, bu miktar tüm DGS’lere pay edilmektedir. Bu hesaplama yönteminde, kesinti miktarı toplam talebe yaklaştıkça ödeyenlerin altından kalkamayacağı bir mali yükün oluşması söz konusu olduğu için, Öneri 4’de önce tüm DGS’lerin ödeyeceği miktar hesaplanmakta, bu miktar alacağı olan DGS’lere dağıtılmaktadır. Ve toplam üretim sıfıra doğru yaklaştıkça, toplam alacak Öneri 2’de olduğu gibi kontrolsüz bir şekilde artmamakta, giderek sıfıra yakınsamaktadır.
  3. Öneri 2’de talimattan dolayı zarar gören DGS, tüm kar kaybını karşılayabilmektedir. Öneri 4’de talimattan dolayı zarar gören DGS, tüm kar kaybını karşılayamamaktadır. Ancak bu durum büyük bir önem arz etmemektedir. Çünkü zarar görenin tüm kar kaybının karşılanması amaçlansaydı, son kalan DGS’nin, kesinti yapılan diğer tüm DGS’lerin kar kayıplarını karşılaması söz konusu olurdu ki bu pratik olarak mümkün bir durum değildir.

4. SONUÇLAR

1) Kesinti uygulanan son kullanıcıların zararlarının karşılanması için sektörler arası telafi mekanizması yerine sektör içi telafi mekanizması tercih edilmelidir.

2) Sektör içi telafi mekanizmasının uygulanmasının en elverişli olduğu sektör, konut ve sanayi sektörlerine kıyasla elektrik sektörüdür.

2.1)  Kesinti uygulanan DGS’lerin zararlarının tamamının telafi edilmesi amaçlanıyor ise ve kesintinin miktarının talep miktarı baz alınarak belirlenmesi düşünülüyor ise Öneri 1 tercih edilebilir.

2.2) Kesinti uygulanan DGS’lerin zararlarının tamamının telafi edilmesi amaçlanıyor ise ve talebin şişirilmesi sorunu önlenmek isteniyor ise Öneri 2 tercih edilebilir.

2. 3) Talebin şişirilmesi sorunu önlenmek isteniyorsa ve kesintinin boyutunun tüm DGS’lerin toplam üretimine yaklaşabileceği ihtimalinin göz ardı edilmeyeceği varsayılıyorsa Öneri 4 tercih edilebilir.

2.4)  Talebin şişirilmesi sorunu önlenmek isteniyorsa ve kesintinin boyutunun tüm DGS’lerin toplam üretimine yaklaşabileceği ihtimalinin göz ardı edilmemesi varsayılıyorsa, ve bunlara ilave olarak kesinti sıralamasına rasyonel kazandırılması, kesinti inisiyatifinin tamamıyla doğal gaz iletim operatörüne bırakılmaması, kesinti uygulanmayan DGS’lerin kesinti döneminde yük artırımına gitmelerinin önüne geçilmesi ve arbitraj sorununun önlenmesi hedefleniyor ise Öneri 3 tercih edilebilir.

2.5) Tüm öneriler kesinti talimatına uyulmaması ve kesinti uygulanan DGS’lerin zararlarının telafisi sorunlarına çözüm getirmektedirler. Tüm önerilerde kesinti talimatı verilen DGS’nin, hem talimata uymaması durumunda maruz kalacağı yaptırım, hem de talimata uyması durumunda zararlarını telafi edecek mekanizma tanımlanmaktadır.

3) Tüm DGS’lerin verimliliği aynı değildir. Kesintiye öncelikli olarak verimliliği düşük DGS’lerden başlanması kaynakların planlı kullanımı bakımından önem arz etmektedir.

4) Doğal gaz iletim operatörü tarafından DGS’lere kesinti / kısıntı talimatı, elektrik iletim operatörünün DGS’lerin elektrik üretim taleplerini onaylamasından sonra verilmesi gerekmektedir.

5) DGS’nin talimatın verildiği günkü talebinin, DGS’nin talimattan önceki günkü üretimine oranı en yüksek olan DGS’den başlanılarak kesinti/kısıntı yapılması, gerek doğal gaz ve elektrik iletim operatörleri açısından, gerekse de elektrik piyasası tarafından tercih edilen bir yaklaşım olacaktır.

KAYNAKLAR

[1] 4646 sayılı ve 18.04.2001 tarihli Doğal Gaz Piyasası Kanunu

[2] 28.12.2011 tarih ve 3617 sayılı Kurul Kararıyla kabul edilerek, 31.12.2011 tarih ve 28159 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak bu tarih itibariyle nihai hale gelen BOTAŞ İletim Şebekesi İşleyiş Düzenlemelerine İlişkin Esaslar (ŞİD)

SUMMARY

In circumstances where there is unexpected decrease in natural gas supplies or unforseen increase in natural gas demand, gas transmission operator implements interruption procedures. One of the main problems faced during implementation of interruption procedures is compansation of losses of interrupted power plants. End users of different sectors should not compansate each other. In other words, there should be compansation within the same sector (within-sector compansation), rather than compansation among different sectors (among-sectors compansation). This is due to differences between residential, industrial and power sectors. The differences occur in following areas: control and monitoring of end users, timeliness of measurement, technical possibility of interruption, level of need for continuous supply, response to interruption order. Within-sector compansation is most applicable in power sector because of more developed transmission infrastructure and existance of power transmission operator which is capable of executing mechanisms set for compansation of losses of interrupted power plants by other plants. Other problems faced during implementation of interruption procedures are: determination of priority of interruption, undertaking of all initiative for interruption by gas transmission operator, in-obedience to interruption order, load increase of uninterrupted power plants during interruption period and arbitrage. Four propositions are developed for solution: 

Proposition 1:

Compansation Paid To Interrupted Power Plant = [(Demand of Plant – Production of Plant) or (Interruption Order Amount) (whichever is smaller)] * Unit Charge

Compansation Taken From Each Power Plant = Sum of Compansations Paid to Interrupted Power Plants * Production of Plant / Overall Production 

In Proposition 1, all losses of interrupted power plants are distributed ower all plants in proportion to the ratio of plant’s production to overall production. Shortfall is amount payable by power plants to interrupted ones amplifies uncontrollably as magnitude of interrıption converges to overall demand. This proposition is preferable if all losses of interrupted power plants is chosen to be recovered and gas demand of power plants is chosen as a basis for determining interruption amount. 

Proposition 2:

Compansation Paid To Interrupted Power Plant = [(Production of Plant before Interruption Order – Production of Plant during Interruption Order) or (Interruption Order Amount) (whichever is smaller)] * Unit Charge

Compansation Taken From Each Power Plant = Sum of Compansations Paid to Interrupted Power Plants * Production of Plant / Overall Production 

In Proposition 2, again all losses of interrupted power plants are distributed ower all plants in proportion to the ratio of plant’s production to overall production. Interrupted amount is determined by comparison between production during interruption and production before interruption. Shortfall is amount payable by power plants to interrupted ones amplifies uncontrollably as magnitude of interrıption converges to overall production before interruption. This proposition is preferable if all losses of interrupted power plants is chosen to be recovered and inflation of demand is chosen to be prevented. 

Proposition 3:

Interruption Amount of Interrupted Power Plant = (Demand of Plant – Production of Plant) or (Interruption Order Amount) (whichever is smaller)

Overall Interruption Amount = Sum of Interruption Amounts of Interrupted Power Plants

Compansation Taken From Each Uninterrupted Power Plant = Production of Plant * Overall Interruption Amount / Overall Demand * Unit Charge

Compansation Taken From Each Interrupted Power Plant = (Production of Plant + K) * Overall Interruption Amount / Overall Demand * Unit Charge

If (Demand of Plant – Production of Plant before Interruption Order) > 0, then K = Demand of Plant – Production of Plant before Interruption Order

If (Demand of Plant – Production of Plant before Interruption Order) < 0, then K = 0

Compansation Paid To Interrupted Power Plant = Sum of Compansations Taken From All Power Plants * Interruption Amount of Interrupted Power Plant / Overall Interruption Amount

In Proposition 3, payments of all power plants are distributed to interrupted power plants in proportion to the ratio of interruption amount of interrupted power plant to overall interruption amount. Gas demand of power plant is chosen as a basis for determining interruption amount. Unit charge payable by all power plants varies. It increases as overall interruption amount approaches to overall demand. Power plants getting interruption order also pays over this unit charge for surplus if demand of plant exceeds its production before interruption. This proposition is preferable if inflation of demand is chosen to be prevented, magnitude of interruption is assumed to converge to overall demand, priority of interruption is chosen to be rationalised, transfer of initiative of gas transmission operator for interruption, load increase of un-interrupted power plants and arbitrage during interruption period are chosen to be prevented.

Proposition 4:

Interruption Amount of Interrupted Power Plant = (Production of Plant before Interruption Order – Production of Plant during Interruption Order) or (Interruption Order Amount) (whichever is smaller)

Overall Interruption Amount = Sum of Interruption Amounts of Interrupted Power Plants

Compansation Taken From Each Power Plant = Production of Plant * Overall Interruption Amount / Overall Production before first Interruption Order * Unit Charge

Compansation Paid To Interrupted Power Plant = Sum of Compansations Taken  From All Power Plants * Interruption Amount of Interrupted Power Plant / Overall Interruption Amount

In Proposition 4, payments of all power plants are distributed to interrupted power plants. in proportion to the ratio of interruption amount of interrupted power plant to overall interruption amount. Interrupted amount is determined by comparison between production during interruption and production before interruption. Unit charge payable by all power plants varies. It increases as overall interruption amount approaches to overall production before interruption. This proposition is preferable if inflation of demand is chosen to be prevented and magnitude of interruption is assumed to converge to overall production before interruption.

Conclusion:

  1. All four propositions define sanction for in-obedience to interruption order and define mechanisms for compansation of interrupted power plants. 
  2. “Within-sector compansation” should be prefered rather than “among-sectors compansation” for compansating losses of interrupted end-users.
  3. Within-sector compansation is most applicable in power sector rather than residential sector or industrial sector.
  4. Starting interruption from least efficient power plant will help efficient consumption of sources.
  5. Interruption order from Natural Gas Transmission Operator should be given after confirmation of production demands of power plants by Power Transmission Operator.

Starting interruption from the power plant, which has the highest ratio of demand to production before interruption, will be a fair application. 

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: